De Schemerzone
De prestaties blijven staan. De correctie neemt af.
De Schemerzone is de fase waarin je als directeur nog goed functioneert en resultaten levert terwijl signalen uit jezelf en je omgeving steeds minder invloed krijgen op je keuzes.
Er bestaat een leiderschapsfase waarin je als directeur blijft functioneren en resultaten blijft leveren terwijl belangrijke bronnen van stuurinformatie geleidelijk minder invloed krijgen.
Je vliegt nog. De vraag is of je instrumenten nog werkelijk worden gelezen en of iemand nog op tijd op de rem kan trappen.
Die fase noem ik de Schemerzone.
Elf vragen. Drie minuten. Anoniem. Direct je Cockpitkaart. Geen mailadres nodig.
Wat is de Schemerzone?
De Schemerzone is de leiderschapsfase waarin een directeur nog functioneert en resultaten blijft leveren terwijl het vermogen om innerlijke signalen, lichamelijke reacties en de eerlijke reacties van mensen om zich heen als stuurinformatie te gebruiken geleidelijk afneemt.
Daardoor verliezen de interne en externe correctiemechanismen die leiderschap helder, menselijk en duurzaam houden geleidelijk hun invloed.
Het proces is zelden spectaculair. Competentie kan het lang onzichtbaar maken. Wie snel denkt, veel kan dragen en gewend is problemen op te lossen beschikt over veel manieren om spanning professioneel te verklaren en resultaten op niveau te houden.
De schemerzone begint lang vóór de crisis. Ik werk ervoor.
Vanbinnen voel je je grens te laat. Vanbuiten beweegt iedereen met je mee.
Je partner vraagt minder. Je MT formuleert voorzichtiger. Collega’s wachten tot ze weten welke kant jij op wilt. Mensen geven je informatie die hanteerbaar lijkt in plaats van de informatie die je werkelijk nodig hebt.
Gezag, afhankelijkheid en eerder succes veranderen wie nog terugpraat en hoe. Dat kan voelen als autonomie of daadkracht. Intussen neemt je beslisruimte toe terwijl de veiligheidsmarge afneemt.
Dat voelt als macht. Het is blootstelling.
Drie plaatsen waar correctie verzwakt
De rem verdwijnt naarmate je beter wordt: hoe sterker je presteert, hoe minder mensen je tegenspreken. Op drie plaatsen zie je dat terug.
Vanbinnen
Waarden, twijfel, voldoening, vermoeidheid, herstelbehoefte, lichamelijke reacties en koersgevoel wegen minder zwaar mee. Signalen worden later opgemerkt of professioneel verklaard. Je blijft handelen op wilskracht terwijl je eigen waarneming smaller wordt.
Tussen mensen
Partner, gezin, MT, peers en vrienden geven minder onbewerkte informatie. Mensen worden voorzichtiger, passen zich aan of kennen slechts een deel van het verhaal. Stilte, terughoudendheid en overdreven instemming kunnen belangrijke reacties zijn.
Rond de positie
Agenda, rolmacht, afhankelijkheid, governance, verwachtingen en organisatiecultuur kunnen aanwezigheid, snelheid en controle blijven belonen. De positie beschermt het functioneren en kan vroege correctie moeilijker maken.
De buitenkant overtuigt. Elders wordt de prijs zichtbaar.
Je grijpt in voordat mensen zelf verantwoordelijkheid kunnen dragen.
Je ontvangt minder tegenspraak en leest dat als bevestiging.
Successen voelen als afgeronde taken in plaats van betekenisvolle resultaten.
Je reacties worden scherper en anderen merken dat eerder dan jij.
Thuis ben je aanwezig, maar je werk neemt het grootste deel van je aandacht in.
Herstel krijgt ruimte nadat al het andere is afgehandeld.
Je hebt geen plaats buiten je netwerk waar het volledige verhaal zonder gevolgen kan worden uitgesproken.
Geen afzonderlijk signaal bewijst dat je in de Schemerzone zit. Hun samenhang maakt zichtbaar welke informatie nog invloed heeft op hoe je leidt.
Niet alle zinnen zijn op jou van toepassing. Herken je er één, dan is dat genoeg om verder te lezen.
Een leiderschapsfase. Geen oordeel over de persoon.
De Schemerzone zegt niets over goed of slecht leiderschap. Zij beschrijft een fase waarin de toegang tot correctie kan afnemen terwijl professioneel functioneren doorgaat.
De Schemerzone is geen medisch of psychologisch label. Het construct als geheel is nog niet wetenschappelijk gevalideerd.
Lichamelijke reacties worden als informatie serieus genomen en krijgen geen automatische psychologische verklaring. Nieuwe, aanhoudende of zorgwekkende klachten vragen passende medische beoordeling.
Onderzoek naar psychologische veiligheid, tegenspraak, macht, interoceptie, herstel en zelfregulatie ondersteunt onderdelen van het mechanisme. De eigen samenhang van de Schemerzone wordt onderzocht.
De mens achter de functie
Je neemt je waarden, ambities, relaties, lichamelijke toestand, overtuigingen, verlieservaringen en behoefte aan erkenning mee de directiekamer in. Dat maakt leiderschap niet minder professioneel. Het verklaart waarom zakelijke besluiten nooit volledig losstaan van de persoon die ze neemt.
Controle kan zorgvuldig risicomanagement zijn en een manier om onzekerheid niet te verdragen. Loyaliteit kan vertrouwen bouwen en een onhoudbare situatie te lang beschermen. Zelfstandigheid kan richting geven en tegenspraak uitsluiten.
De vraag is niet of jouw kracht goed of fout is. De vraag is of zij nog past bij de situatie waarin je nu leidt.
De Schemerzone is het moment waarop kiezen nog mogelijk is
De crisis maakt handelen noodzakelijk. In de Schemerzone bestaat nog handelingsruimte.
Je kunt opnieuw meewegen wat je vanbinnen opmerkt. Je kunt tegenspraak organiseren voordat iemand moed moet verzamelen om haar te geven. Je kunt verantwoordelijkheid preciezer verdelen en herstel behandelen als voorwaarde voor bestuurlijke kwaliteit.
Kalibreren betekent dat je jezelf, de situatie en de sociale temperatuur opnieuw naast elkaar legt. Zo kun je helderder kiezen en menselijk blijven leiden.
Dit inzicht is ouder dan de naam
In 2007 verscheen Van Macht naar Kracht. Daarin onderzocht ik hoe leiderschap verschuift wanneer positie en controle zwaarder gaan wegen dan innerlijke kracht.
In Hoofd Hart Kokosnoten bracht ik denken, voelen en kwaliteiten en talenten als één leiderschapswerkelijkheid bij elkaar.
In Stap in de kano en ga verbond ik persoonlijk en professioneel leiderschap met moed, beweging en vrijheid.
Leiderschap in de Schemerzone is geen recente campagne. Het is de naam voor een vraagstuk waaraan ik bijna twintig jaar publiekelijk werk en dat ik sinds 1993 naast directeuren heb uitgebouwd.
Onderzoek naar de fase vóór de crisis
Met De Staat van het Directeurschap onderzoek ik wat directeuren dragen, welke informatie moeilijker binnenkomt en wie nog invloed heeft wanneer koers, draagkracht en relaties verschuiven.
Lees over De Staat van het Directeurschap→Elf vragen. Drie minuten. Anoniem. Direct je Cockpitkaart. Geen mailadres nodig.
Discreet. Doordacht. Doeltreffend.
Manitu your heart.